فیلم Zabriskie Point 1970

در دههٔ ۱۹۶۰ میکل‌آنجلو آنتونیونی ایتالیا را ترک کرد و مجموعه‌ای از فیلم‌ها را در خارج از کشور ساخت. BLOW-UP که در ۱۹۶۶ فیلم‌برداری شد، لندنِ در حال نوزاییِ فرهنگ مخالفِ دههٔ شصت را ثبت کرد؛ زمانی که مد و موسیقی تازه محوری برای نوآوری جوانان شده بود. اما وقتی آنتونیونی به ایالات متحده رفت و ZABRISKIE POINT را ساخت که سرانجام در فوریهٔ ۱۹۷۰...

در دههٔ ۱۹۶۰ میکل‌آنجلو آنتونیونی ایتالیا را ترک کرد و مجموعه‌ای از فیلم‌ها را در خارج از کشور ساخت. BLOW-UP که در ۱۹۶۶ فیلم‌برداری شد، لندنِ در حال نوزاییِ فرهنگ مخالفِ دههٔ شصت را ثبت کرد؛ زمانی که مد و موسیقی تازه محوری برای نوآوری جوانان شده بود. اما وقتی آنتونیونی به ایالات متحده رفت و ZABRISKIE POINT را ساخت که سرانجام در فوریهٔ ۱۹۷۰ منتشر شد، او اکنون تصویری از یک فرهنگ مخالف سرسخت‌تر و سیاسی‌تر ارائه داد؛ با جنبش‌های آزادی سیاهان و دانشجویانی که روش‌های گستاخانه یا حتی خشونت‌آمیز را برای ایجاد تغییرات اجتماعی ترویج می‌دادند. در جنوب کالیفرنیا، مرد جوانی به نام مارک (با بازی مارک فریشت) پس از تیراندازی به یکی از پلیس‌های ضد شورش از یک محاصرهٔ دانشجویی می‌گریزد. دختری به نام داریا (داریا هالپِرین)، که منشیِ یکی از شرکت‌های توسعهٔ املاک و مستغلات است و برای جلسه‌ای به فینیکس می‌‌رود، سر راه او قرار می‌گیرد. مارک که تا حدی آموزش خلبانی دارد، از یک فرودگاه کوچک هواپیمایی سبک می‌دزدد و برای تفریح مدتی پرواز تفریحی می‌کند و ماشین او را با نزدیک‌پروازی دست‌ می‌اندازد. وقتی فرود می‌آورد، داریا سریعاً بر ترسش از آن شوخی هوایی غلبه می‌کند و شیفتهٔ او می‌شود. آن‌ها عصر را در صحرای دورافتاده، در نقطه‌ای که عنوان فیلم از آن گرفته شده، با هم می‌گذرانند. اما هرچند این دو جوان عاشق از آن شکوه زودگذر دور از همهٔ چیزها لذت می‌برند، ناگزیر باید به تمدن بازگردند و اوضاع به نقطهٔ انفجار می‌رسد. ZABRISKIE POINT هنگام اکران با شکست انتقادی روبه‌رو شد و انتظار داشتم از آن خوشم نیاید. با این حال، کاستی‌های فیلم اندک‌اند و در میان تمام چیزهایی که فیلم ارائه می‌دهد، قابل اغماض‌اند. یکی از این کاستی‌ها بازی‌ها در بخش نسبتاً کوتاهی است که دو بازیگرِ اصلی با هم دیدار می‌کنند. فریشت و هالپرین بسیار خوش‌چهره و خوش‌پوش‌اند — سخت بتوان باور کرد که آن‌ها ستاره‌های حرفه‌ای هالیوود نبوده و در عوض آماتورهایی با پیشینهٔ واقعی در فرهنگ مخالف بوده‌اند. اما هرچند در لحظاتی که جداگانه ظاهر می‌شوند تصویری قوی ارائه می‌دهند، در مدت زمان کوتاهی که کنار هم‌اند هیچ شیمی‌ای بینشان حس نمی‌شود و دیالوگ‌هایشان ناموزون ادا می‌شود. ضعف دیگر شخصیت‌پردازیِ مارک است: تا پایان فیلم، داریا چیزهایی را می‌بیند که او را به خشم می‌آورد و وادارش می‌کند تا دربارهٔ جامعهٔ متعارفی که در آن کار می‌کند تردید کند. اما فیلمنامه (که آنتونیونی آن را با همکار بلندمدتش تونینو گورا و سم شپرد نوشته است) هرگز توضیح روشنی نمی‌دهد که چرا مارک این‌قدر مصر به ویرانگری است. تماشاگر فقط احساس می‌کند او یک بزه‌کار با مشکلات عاطفی است و این در همدلی با او دشواری ایجاد می‌کند. با وجود این ضعف‌ها، فیلم اصلاً تماشای‌ناپذیر نیست. تعامل نازل مارک و داریا را فراموش کنید و به‌جای آن درون‌مایهٔ بصریِ شعرگون آنتونیونی را که توسط فیلم‌بردار آلفیو کونتینی ثبت شده است، در خود حل کنید. ایتالیایی‌ها بی‌شک از آنچه در دوردست از سرزمین خود یافته‌اند خوشنود بوده‌اند. کالیفرنیای آن دوران در تمام شکوه عجیبش آشکار می‌شود، هم گسترهٔ شهری لس‌آنجلس (که پیشاپیش نسبت به عابران پیاده کاملاً خصمانه است) و هم بیابانی خشن اما به‌طرزی شگفت‌انگیز زیبا. بیشتر عناصر میس-آن-سنِ مشخص آنتونیونی که در فیلم‌های ایتالیایی‌اش می‌بینیم، اینجا در این لوکیشن خارجی هم حفظ شده‌اند. نکتهٔ غیرمنتظره، پایانِ وحشیانهٔ فیلم — گاهی «صحنهٔ خشونت‌آمیز» نامیده می‌شود — است که قدرتمندترین ضربهٔ فیلم را علیه فرهنگ بورژواییِ راحت و خودخشنود وارد می‌کند. این‌گونه به نظر می‌رسد که آنتونیونی ممکن است فیلم ژان-لوک گدار 2 OU 3 CHOSES QUE JE SAIS D'ELLE را دیده باشد و با صحنهٔ نمادینش دربارهٔ کالاهای مصرفی گفته باشد «می‌توانم بهتر از این بسازم.» حاصل کار در هر حال ضیافتی چشمی است. جالب است که چگونه گذشت زمان می‌تواند فیلمی را با بازتاب‌هایی دل‌انگیزتر از آنچه سازنده مقصود داشته است، بارور کند. آنتونیونی این فیلم را در ۱۹۶۸–۶۹ ساخت، زمانی که فرهنگ مخالف هنوز دنیای شجاع و نوپایی بود، اما تماشاگران امروز آن را به‌عنوان سندی زنده از گذشته‌ای می‌بینند که حالا نیم‌قرن از آن گذشته و فکر اینکه تمام آن رنگ‌ها، آرمان‌گرایی، مد و طراحی مدت‌هاست مرده است، تلخ است. سه‌گانهٔ آزاد آنتونیونی شامل L'AVVENTURA، LA NOTTE و L'ECLISSE احتمالاً بهترین مقدمه برای آشنایی با این کارگردان است، اما من خوشحالم که آثار دیگرش را هم بررسی کرده‌ام. هرچند ZABRISKIE POINT نسبت به پیشینیانش آشکارا نقایصی دارد، هفته‌ها پس از تماشای آن هنوز در ذهنم طنین‌انداز شده است و این نکته خود ستایش بزرگی‌ست برای فیلم.