فیلم The Other Side of Hope 2017

در فیلم «آن سوی امید» (Toivon tuolla puolella، ۲۰۱۶) ساخته آکی کوریسماکی، فیلم‌ساز فنلاندی، او بار دیگر سراغ موضوعی می‌رود که پیش‌تر در «لوآور» (پنج سال قبل) کاویده بود: پناهندگانی که به سوی اروپا می‌گریزند و مجبورند وقتی مسئولان بی‌رحم و برخی از محلی‌ها علیه‌شان هستند برای بقا بجنگند. اگرچه آن فیلم قبلی در فضای نسبتاً خارج از عرف بندر فرانسوی با نام فیلم فیلم‌برداری...

در فیلم «آن سوی امید» (Toivon tuolla puolella، ۲۰۱۶) ساخته آکی کوریسماکی، فیلم‌ساز فنلاندی، او بار دیگر سراغ موضوعی می‌رود که پیش‌تر در «لوآور» (پنج سال قبل) کاویده بود: پناهندگانی که به سوی اروپا می‌گریزند و مجبورند وقتی مسئولان بی‌رحم و برخی از محلی‌ها علیه‌شان هستند برای بقا بجنگند. اگرچه آن فیلم قبلی در فضای نسبتاً خارج از عرف بندر فرانسوی با نام فیلم فیلم‌برداری شده بود، «آن سوی امید» به محله‌های آشنا و مرکز شهر هلسینکی بازمی‌گردد. فیلم از دو خط داستانی متقاطع تشکیل شده است. در یکی، فروشنده سالخورده‌ای به نام ویکستروم (با بازی ساکاری کووسمانن)، همسرش را ترک می‌کند، در یک بازی پوکر مبلغ زیادی برنده می‌شود و تصمیم می‌گیرد رستورانی باز کند. در خط دیگر، پناهجوی سوری، خالد (با بازی شروان حاجی)، پس از گریختن از حلب جنگ‌زده و گذر از نیمی از اروپا به هلسینکی می‌رسد، اما نگران خواهرش است که در مسیر گم شده است. ویکستروم و خالد در نهایت همدیگر را ملاقات می‌کنند و دوست — یا نزدیک‌ترین چیزی که آدم‌های سرد و غمزده‌نمایِ مکررِ کوریسماکی می‌توانند به آن برسند — می‌شوند. پیش از این دیدار، خط داستانی ویکستروم فرصتی برای تزریق اندکی طنز بسیار خشک و بی‌احساس به فیلم فراهم می‌آورد، در حالی که بخش مربوط به خالد زندگی افسرده‌کننده پناهجویان را نشان می‌دهد؛ کسانی که از مرکزی به مرکز دیگر منتقل می‌شوند و ناچارند منتظر بررسی پرونده‌هایشان بمانند. برای سه دهه، کوریسماکی فیلم‌هایش را بر قالبی بسیار مشخص ساخته که تقریباً هرگز تغییر نمی‌کند: شخصیت‌ها کمترین دیالوگ را دارند و از خود هیجانی بروز نمی‌دهند؛ صحنه‌ها از نظر رنگ بی‌روح و عمدتاً ناهم‌زمان هستند، به‌گونه‌ای که ابزارها، وسایل نقلیه یا پوشاک دهه ۱۹۵۰ کنار کامپیوترها و تلفن‌های همراه امروزی قرار می‌گیرند. در مقطعی، گروهی موسیقی روی صحنه ظاهر می‌شود و قطعات راک قدیمی، بلوز یا تانگوهای فنلاندی را اجرا می‌کند در حالی که شخصیت‌ها تماشا می‌کنند. «آن سوی امید» از این قالب فاصله نمی‌گیرد، اما فیلمنامه لحظات تازه‌ای دارد که حتی برای بینندگانی که این قالب را بارها دیده‌اند، تجربه‌ای ارزشمند فراهم می‌آورد. برخی از قطعات طنز واقعاً خنده‌دارند، اما در مجموع این فیلم تیره‌تر از بسیاری از آثار کارگردان به نظر می‌رسد. در نهایت این فیلم فریادی خفه و مهارشده از خشم نسبت به نحوه رفتار با پناهجویان است؛ از سوی جامعه‌ای شمالی که به عدالت، برابری و نوع‌دوستی مفتخر است. هرچند کوریسماکی گرایش سیاسی چپ دارد، چندین فیلم او منتقد دولت رفاه فنلاند بوده‌اند؛ به‌ویژه بروکراسی غیرشفافش و تبدیل انسان‌ها به صرفاً اوراق در پرونده‌های دولتی. این فیلم همان نقد را ادامه می‌دهد و پناهجویان را، که از کشورهای مختلف آمده‌اند اما در کنار همدیگر برای کمک متشکل می‌شوند، تصویری از همبستگی همسایگی نشان می‌دهد که کوریسماکی آن را بر بی‌چهره‌گیِ بروکراسی ترجیح می‌دهد. شخصاً این فیلم را بهترین مقدمه برای آشنایی با کوریسماکی نمی‌دانم. فیلم قبلی او «مردی بدون گذشته» (Mies vailla menneisyyttä) با برخوردی پرمحتواتر سرگذشت مردی بی‌بضاعتی را میان بروکراسی تصویر کرد، و کمدی رمانتیک بسیار خاص او «سایه‌ها در بهشت» (Varoja paratiisissa) یکی از بهترین نمونه‌های طنز خشکِ کارگردان است. با این همه، «آن سوی امید» داستانی به اندازه‌ی کافی جهانی روایت می‌کند که دل هر بیننده‌ای را به تپش درمی‌آورد و دیدنش ارزش دارد. اروپا «پناهجویان جنگی را خوش‌آمد می‌گوید». گالری پرتره‌ها در دکورهایی به سبک تاتی، و فراخوانی پیوسته به نظم؛ فیلمی الهام‌بخش.