فیلم Nuremberg 2025

راسل کروئه (نیوزیلندی) در نقش پُرپشت هرمان گورینگ در فیلم «نورمبرگ» بازمی‌گردد. گورینگ، از چهره‌های بلندپایه در رایش هیتلر، هم زیرک و جذاب و هم، به‌زبان خودمانی، مغرور بود. خلبان جنگ جهانی اول و از اعقاب قدرت در کنار هیتلر، در پایان جنگ دوم به متفقین تسلیم شد و در نورمبرگ محاکمه شد. فیلم آمیخته‌ای از نکات خوب و ضعف‌هاست. از نظر تاریخی به‌مراتب آزادانه عمل کرده...

راسل کروئه (نیوزیلندی) در نقش پُرپشت هرمان گورینگ در فیلم «نورمبرگ» بازمی‌گردد. گورینگ، از چهره‌های بلندپایه در رایش هیتلر، هم زیرک و جذاب و هم، به‌زبان خودمانی، مغرور بود. خلبان جنگ جهانی اول و از اعقاب قدرت در کنار هیتلر، در پایان جنگ دوم به متفقین تسلیم شد و در نورمبرگ محاکمه شد. فیلم آمیخته‌ای از نکات خوب و ضعف‌هاست. از نظر تاریخی به‌مراتب آزادانه عمل کرده و نمی‌توان آن را دقیق دانست. تصور برتری مطلق آمریکا در پیروزی جنگ، یا این‌که آمریکایی‌ها زمینه برگزاری محاکمه‌های نورمبرگ را به‌تنهایی فراهم کردند و دیگر کشورها را وادار به همراهی ساختند، بیش از حد ساده‌انگارانه است؛ در واقع اتحاد جماهیر شوروی در پایان جنگ نقشی تعیین‌کننده داشت و ارتش عظیمش بخش عمده‌ای از اروپا را در اختیار داشت. جای تأسف است که نقش مهم شوروی در مواجهه با بازماندگان رایش سوم پس از شکست، کم‌اهمیت جلوه داده شده است. همچنین تأکید زیادی شده بر این‌که محاکمه‌ها صرفاً پاسخی به هولوکاست و مقابله با ضدسامیت بودند؛ این هم چندان دقیق نیست. هدف اصلی متفقین در آن زمان بیش از هر چیز فروپاشی بقیه ساختار نازی‌گری، خاموش‌کردن خطر شوروی — که به‌درستی نگران گسترش نفوذش بودند — و برقرار کردن حداقلی از ثبات در منطقه بود. محاکمه‌ها تا حدودی خشم شوروی را نسبت به جنایات هیتلر علیه روسیه و دیگر مناطق این کشور پاسخ داد، عناصر کلیدی نازی را در آلمان بی‌اعتبار و از چرخه حذف کرد و به متفقین امتیازی برای معامله با استالین داد تا حضور خود را در اروپا حفظ کنند. هولوکاست نقشی محدود اما مهم داشت؛ افشای جنایات رایش و محکوم‌کردن رهبرانش را ممکن ساخت. شایان ذکر است که برخی دانشمندان برجسته نازی که از اسرای یهودی و مردم دیگر کشورها به‌عنوان کارگر برده استفاده کرده بودند، در مواردی از تعقیب قضایی گریختند چون برای متفقین و شوروی‌ها ارزش داشتند. با این حال، اجرای راسل کروئه از گورینگ را می‌پسندم. او ترکیبی از جذبه، خودشیفتگی و طنز تلخِ شخصیتی را که به او نسبت داده می‌شد، به‌خوبی نشان می‌دهد. این نقش آسان نیست — کارهای قبلی گاهی به کاریکاتورهای خشک و اغراق‌شده شبیه بودند — اما کروئه توازنی درست بین فاشیست سرسخت و انسانِ پشتِ شخصیت برقرار می‌کند. خلاصه اینکه «نورمبرگ» بی‌نقص نیست و از نظر تاریخی کامل نیست، اما به‌خاطر پرداختِ جذاب و تهدیدآمیزِ چهره هرمان گورینگ و بازی خوب راسل کروئه، ارزش دیدن دارد. به‌جای آن‌که بازسازیِ فوق‌العادهٔ «قضاوت در نورمبرگ» (1961) باشد، این درام مبتنی بر واقعیت بیشتر به رویدادهای پیش از آن می‌پردازد؛ جایی که قضات متفقین تلاش دارند به ذهن هرمان گورینگِ تازه‌دستگیرشده (با بازی راسل کروئه) وارد شوند. برای این کار، آمریکایی‌ها روان‌پزشکی به‌نام داگلاس کلی (رامی مالک) را به‌کار می‌گیرند که روش‌های نسبتاً نامتعارفی در برخورد با بیمارانش دارد. او می‌داند مخاطب‌اش زیرک و پرآب‌دهن است و تسلیم‌شدنی نیست، اما برای اینکه تصویری که رؤسایش برای عموم می‌خواهند ارائه شود، لازم است اعتماد این مرد را به‌دست آورد. این حساسیت‌ها تا حدی ناشی از نگرانی متفقین از فقدان مشروعیت حقوقی است؛ در سال 1946 چیزی به‌نام حقوق بین‌المللِ مدرن آن‌طور که امروز می‌شناسیم، وجود نداشت. پرسش این بود که آمریکایی‌ها یا بریتانیایی‌ها چه حقی دارند رفتار شهروندان آلمانی را بر اساس وقایع گذشته در کشوری که با انتخابات به قدرت آمده‌اند بازنگری کنند؟ بنابراین ضروری بود که کلی بتواند مدارکی قاطع ارائه دهد که نشان دهد گورینگ و همدستانش به‌طور فعال در هولوکاست مشارکت داشته‌اند. در بستر کشوری ویران و نیروهای اشغالگری که خسته از جنگ بودند و در برخی جاها دچار بی‌اعتمادی، رسیدن به تفاهم با شوروی هم اهمیت حیاتی داشت. از منظر بین‌المللی، فیلم در این بخش کامل نیست: پویایی داستان عمدتاً توسط آمریکایی‌ها و به‌ویژه دادرس عالی‌رتبهٔ رابرت جکسون (مایکل شَنن) هدایت می‌شود و بریتانیا با سر دیوید مکسول-فیف (ریچارد ای. گرانت) همراهی می‌کند، اما قضات فرانسوی و شوروی تقریباً نقشی ندارند؛ نکته‌ای تأسف‌برانگیز، هرچند تمرکز فشرده روی رابطه پیچیده و نوظهور میان کلی و گورینگ چندان آسیب نمی‌بیند. کلی و گورینگ به‌صورت یک بازی فکریِ گربه‌وماوس نمایش داده می‌شوند و مالک و کروئه هر دو در این تعامل ظاهر قوی‌ای دارند. نقش لئو وودال به‌عنوان گروهبان هاوی تریست در برخی لحظات، به‌ویژه در پایان‌بندی، اهمیت پیدا می‌کند و او آن را به‌خوبی اجرا می‌کند؛ تام کون نیز در نمایش رابرت لی تصویری از بخشی از فرماندهی عالی نازی نشان می‌دهد که فاقد انسانیت، شرافت و اغلب شجاعت است. از آنجا که روایت براساس رویدادهای تاریخی است، جیمز وندربیلت فضای مانور محدودی دارد، اما این فیلم نگاهی مؤثر به روان‌شناسی صلح و مرز میان عدالت و انتقام ارائه می‌دهد. این درام سینمایی خوش‌ساخت است، اما همان‌طور که همیشه، خبرهای واقعی فیلم‌های خبریِ اردوگاه‌ها است که در ذهن می‌ماند، معده را می‌پیچاند و هرگونه همدلی‌ای را که ممکن است نسبت به تصویر آزاردهندهٔ کروئه از یک جانی خوش‌رفتار احساس کنید، از بین می‌برد. رایج است که می‌گویند کسانی که از تاریخ عبرت نمی‌گیرند محکوم به تکرار آن‌اند. اگر بخواهیم پیام این اثرِ تازه از نویسنده-کارگردان جیمز وندربیلت را خلاصه کنیم، همین است؛ مخصوصاً در شرایط اجتماعی-سیاسی فعلی این پیام اهمیت دارد. این درام تاریخی/تریلر روان‌شناختی، هشداری قوی درباره ضرورت شناخت و پذیرفتن درس‌های محاکمه‌های نورمبرگ ارائه می‌دهد—محاکمه‌هایی که پس از جنگ جهانی دوم برای اولین بار جنایات علیه بشریت را پیگرد کردند. (لازم به ذکر است که این فیلم بازسازیِ کلاسیک 1961 نیست.) فیلم تلاش‌های دادرس عالی ایالات‌متحده رابرت جکسون (مایکل شَنن) را دنبال می‌کند که می‌کوشد یک دادگاه بین‌المللی متشکل از نمایندگان قضایی ایالات‌متحده، بریتانیا، فرانسه و شوروی را تشکیل دهد. در نخستین از مجموعه دوازده محاکمه که برگزار شد، هیئت قضایی 22 متهم نازی را محاکمه می‌کند که از جملهٔ آن‌ها رایش‌مارشال هرمان گورینگ (راسک کروئه)، نفر دومِ هیتلر، است. دستگیری گورینگ برای متفقین پیروزی مهمی بود، اما برای اطمینان از صلاحیت او برای محاکمه، ارتش امریکا روان‌پزشک دکتر داگلاس کلی (رامی مالک) را مأمور ارزیابی وضعیت ذهنی او می‌کند؛ فرایندی که بخش بزرگی از روایت فیلم را تشکیل می‌دهد (بر پایهٔ کتاب غیرداستانی جک ال-هائی، The Nazi and the Psychiatrist). این فرایند در نهایت علاوه بر جنبهٔ حرفه‌ای، جنبه‌ای بسیار شخصی هم پیدا می‌کند و دیالوگ‌های شدید و گاهی صمیمانهٔ دو نفره، افشاگری‌های جذاب و غیرمنتظره‌ای به‌همراه دارد. تصویر فیلم همچنین نور یخ‌زده‌ای بر صفات خودشیفتگی و جامعه‌ستیزیِ مشخصِ گورینگ و همراهانش می‌اندازد — صفاتی که کلی تنها در ژنرال‌های جنگی نمی‌بیند، بلکه ردپای مشابهی را در دیگران هم می‌یابد؛ بینشی غیرمنتظره و ناامیدکننده برای پزشکی ایده‌آلیست و عدالت‌خواه. با این همه، متعجبم که فیلم تا کنون مورد توجه جوایز اصلی قرار نگرفته است، در حالی که در نوشتار، تدوین، طراحی صحنه و موسیقی، و همچنین در اجراهای درخشان سه بازیگر اصلی و بازیگران مکملی چون ریچارد ای. گرانت، جان اسلترینی، لئو وودال و کالین هَنکس، نقاط قوت فراوانی دارد. آنچه بعضی آن را خسته‌کننده خوانده‌اند، برای من مسحورکننده و درگیرکننده بوده؛ آنچه دیگران به‌عنوان مقالهٔ سینمایی خشک خطاب کرده‌اند، برای من پیوسته جذاب و تأثیرگذار بوده است؛ و آنچه برخی حرکت کند خوانده‌اند، از نظر من ریتمی منظم و نگه‌دارندهٔ توجه دارد — دستاوردی قابل توجه برای فیلمی با زمان اجرای حدود دو ساعت و بیست و هشت دقیقه. از این قضاوت‌های مشکوک نتیجه می‌گیرم که این شاید نمونهٔ دیگری از بی‌علاقگی عمومِ آمریکاییان نسبت به مسائل تاریخی باشد؛ نکته‌ای که به‌عنوان کسی که تاریخ خوانده، ناامیدم می‌کند چون تاریخ غالباً تکرار می‌شود. جمله‌ای از مورخ و فیلسوف بریتانیایی آر.جی. کالینگ‌وود که پیش از تیتراژ پایانی آمده می‌گوید: «تنها سرنخ از آنچه انسان می‌تواند انجام دهد، همان چیزی است که انسان انجام داده است.» «نورمبرگ» این را نشان می‌دهد؛ امیدوارم که ما توجه کنیم. کسل‌کننده، کسل‌کننده، کسل‌کننده. از رفتار فیلم با زنان هم می‌توان خیلی چیزها فهمید: آن‌ها فقط نقش معشوقه‌ها را دارند؛ تنها استثنا همسر قاضی عالی‌رتبه در ابتدای فیلم است، و حتی او هم فقط وسیله‌ای است تا شوهرش به‌ظاهر با ایده‌هایش او را شکست دهد. غیر از این، فیلم دست‌کاری‌شده، فوق‌العاده خسته‌کننده، سطحی و ارزان است و آلمانیِ کروئه هم افتضاح است. اگر دنبال یک فیلم خوب جنگ جهانی دوم هستید، بهتر است «فهرست شیندلر» را بازبینی کنید. واقعاً بسیار خسته‌کننده است.